आद्यशंकराचार्यप्रणीत पंचाय़तनपूजा

पंचायतन

कलियुगापूर्वी ईश्वरीतत्वाची पूजा - ध्यान, वैदिक मंत्रांनी अर्चना होत असे.

कलियुगातील माणूस अल्पमती, अल्पबुध्दी, अल्पआयुषी असल्याने मूर्तीपूजा आली.
त्यात शेकडो पंथ निर्माण झाले व ते पंथ आचरणार्‍यांमध्ये आमचाच मार्ग सनातन अशा अविर्भावाने भांडाभांडी - मार्‍यामारी - खून - वैर सुरू झाले.

देवीपंचायतन
------------------
देवीची प्रधानदेवता म्हणून पूजा करणार्‍या कुलांना शाक्त म्हणतात.
या देवतेविषयी सविस्तर माहिती श्रीदेवीभागवतात मिळू शकेल.

गणपति पंचायतन -
------------
गणपति प्रधान देवता असणार्‍या कुलांना गाणपत्य म्हणतात.
गणपतीविषयी विशेष माहिती गणेशपुराण, मुद्‌गलपुराण इ. ग्रंथात दिलेली आहे.

श्रीशिवपंचायतन -
-------------------
श्रीशंकराची प्रधान देवता म्हणून पूजा करणार्‍य़ा कुलांना शैव म्हणतात.
या देवतेविषयी सविस्तर माहिती श्रीशिवलीलामृत, शिवपुराण, स्कंदपुराण इ. ग्रंथात दिलेली आहे.

विष्णूपंचायतन
---------------
श्रीविष्णूची प्रधान देवता म्हणून पूजा करणार्‍या कुलांना वैष्णव म्हणतात.
या देवतेविषयी सविस्तर माहिती श्रीविष्णूपुराण, पद्मपुराण, भागवतपुराण इ. ग्रंथात दिलेली आहे.

सूर्यपंचायतन
-------------
सूर्य ही प्रधान देवता असणार्‍या कुलांना सौर असे म्हणतात.
याविषयी अधिक माहिती सूर्यपुराणात मिळू शकेल.

श्रीदत्तपंचायतन
---------------
श्रीदत्तगुरुंची प्रधानदेवता म्हणून पूजा करणार्‍या कुलांना दत्तसंप्रदायी म्हणतात.
या देवतेविषयी सविस्तर माहिती भागवतपुराणात, श्रीगुरुचरित्रात मिळू शकेल.

गणपतीचे वैशिष्ठ्य व विशेष पूजाविधी

- हिंदूंच्या प्रत्येक घरात पोचलेला हा लोकदेव आहे.
- गण म्हणजे सैन्य, पती म्हणजे त्यांचा नेता; गणपति म्हणजे महान योध्दा.

श्रीविष्णूची विशेष पूजा
सर्वसाधारण -
आवडता वार -बुधवार
सत्यनारायण,
अनंतपूजन (भाद्रपद शु. १५)
गोकुळाष्टमी - श्रीकृष्णजन्म, काला, (श्रावण कृ. ८-९)

सूर्यपूजा
-------------
देवता १२ आदित्य (आपला सूर्य हा त्यांचे प्रतीक)
वार - रविवार
ग्रह - रवि