त्रेता युगाचे वैशिष्ट्य:
परमात्म्याच्या श्वासोच्छवासातून ३ वेदांची निर्मिती - ऋक्, यजुः, साम
३ यज्ञांची उत्पत्ती
३ विद्या, मंत्र, छंद
---------------------------------
विराट पुरुषापासून ४ वर्ण निर्माण झाले-
१) मुख - ब्राह्मण - कर्म= वेदाध्ययन, अध्यापन, यज्ञ;
२) बाहू - क्षत्रिय - कर्म= युद्ध, संरक्षण;
३) मांड्या - वैश्य - कर्म= व्यापार;
४) पाय - शूद्र - कर्म= सेवा
---------------------------------------
चार आश्रम - त्यांचे विराट पुरुषाशी असलेले नाते
ब्रह्मचर्याश्रम - विराट पुरुषाच्या हृदयाशी
गृहस्थाश्रम - विराट पुरुषाच्या बेंबीपाशी
वानप्रस्थाश्रम - विराट पुरुषाच्या ललाटापाशी
संन्यासाश्रम - विराट पुरुषाच्या ब्रह्मरंघ्रापाशी
--------------------------------
या युगात धर्माचे ३ पद - तप, दया, दान शिल्लक राहतात.
-----------------------------
३ गुण व ४ वर्ण -
सत्त्वगुण - ब्राह्मण;
सत्त्वगुण + रजोगुण - क्षत्रिय;
रजोगुण + तमोगुण - वैश्य;
तमोगुण - शूद्र
---------------------------
वर्णाप्रमाणे अपेक्षित कर्म -
१) ब्राह्मण -
गुण -शम, दम, तप, शौच, संतोष, तितिक्षा, शांती, आर्जव, दया, सत्य
कर्म - परमात्म्याची भक्ती
२) क्षत्रिय -
गुण - तेज, बल, धृती (धैर्य), शौर्य, सहिष्णुता, दातृत्त्व (उदारपणा),
कर्म - उद्यम (गोब्राह्मणप्रतिपालन प्रजापालन, राज्याचे रक्षण), स्थैर्य, ब्राह्मणभक्ती, ऐश्वर्य
३) वैश्य -
गुण - द्रव्यलोभ, आस्तिक्य,
कर्म - दान, ब्राह्मणसेवा गुरुसेवा
४) शूद्र -
कर्म - ब्राह्मणसेवा, गोरक्षण, देवालयसेवा (हरिसेवा)
-------------------------------------
आश्रम - स्वधर्म
ब्रह्मचर्य - गुरुची सेवा, वेदाध्ययन, गुरुला भिक्षा अर्पण
गृहस्थाश्रम - उरलेल्या तीनही आश्रमवासियांना अन्नवस्त्र पुरवणे, संरक्षण करणे
वानप्रस्थ - तप (अग्नीसेवा), ब्रह्मचारी, संन्यासी, दीन यांना अन्नदान
संन्यास - अहिंसा, ज्ञानपरिपाक, भिक्षा
----------------------------------------------
निंद्यकर्म -
१) विकल्प - स्वधर्माचरण न करणे
२) अंतर्बाह्य अमंगलता
३) खोडसाळपणा, खोटेपणा, ठकवणे
४) असत्य भाषा
५) चोरी
६) वेद, शास्त्र, पुराणे यांची निंदा, नास्तिकता
७) वादविवाद, छळ, किरकिर, वर गोड आत द्वेष, क्रूर दृष्टी, दुसर्याच्या नाशाची योजना
८) शुष्कविग्रह - द्वेष
९) अतिविग्रह - वैर निर्माण करणे
१०) कनककांता हाव
११) अतृप्ती, जळफ़ळाट
----------------------------------------
सहजधर्म - परमात्म्याच्या प्राप्तीकरीता
१) दुसर्याला सुख होईल असे वागणे, परपीडा न करणे - अहिंसा
२) असत्याला स्पर्श नाही, निंदा नाही, नरस्तुती नाही, सोवळी वाणी - सत्य
३) परद्रव्यस्पर्श, अभिलाषा नाही - अशौच
४) परदाराभिलाषा नाही, स्वस्त्रीचे प्रतिपालन - अकामत
५) अक्रोध
६) निर्लोभता
७) प्राणीमात्रांशी हितकारक वर्तन
--------------------------
सोळा संस्कार -
---------------------
कर्माप्रमाणे गती -
पुण्य - स्वर्ग,
पाप - नरक
---------------------------------
त्रेतायुगकाल - १२ लक्ष ९६ हजार
-------------------------------
रजोगुणाचे वैभव -
मुख्य आचरण - जप, यज्ञ करणे, काम्यकर्म
------------------------------
वयोमान - १ सहस्र वर्ष
प्राण - वायू (जिवंत रहाण्यासाठी हवेची गरज लागत असे)
त्रेतायुगाचा शेवट - क्षत्रियांनी राक्षसांचे हनन केले. श्रीरामाने रावणवध केला.
॥श्रीराम समर्थ॥
